Opracowania
 
 
 
 

 

 

 

Wielki książę Konstanty to postać kontrowersyjna. W 1830 roku mówił do posłów Królestwa Polskiego: "Będziemy radzić o dobru Ojczyzny. Ojczyzny, gdyż, mieszkając z wami przez 15 lat, nabrałem prawa do niej. Byłem czasem szalony, ale serce mam w gruncie rzeczy dobre."
W czasie bitwy pod Grochowem Konstanty towarzyszył sztabowi Iwana Dybicza. Widząc, że polscy żołnierze odbijają Olszynkę Grochowską klaskał z podziwu i powtarzał, iż to jego żołnierze...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dekabryści - uczestnicy krwawo stłumionego powstania przeciw carowi w Petersburgu 14 grudnia 1825 roku - od rosyjskiego dekabr - grudzień
 
POWSTANIE LISTOPADOWE
 
Geneza
  • wprawdzie konstytucja Królestwa Polskiego odznaczała się dużym liberalizmem, ale nie była przestrzegana
  • w 1819 roku namiestnik Królestwa Józef Zajączek wprowadził cenzurę w Kongresówce
      - akt ten kontrasygnował m.in. Stanisław Staszic
    - na Sejmie w 1820 roku Bonawentura i Wincenty Niemojowscy, posłowie z województwa kaliskiego (stąd: kaliszanie), zaprotestowali przeciw wprowadzeniu cenzury i zażądali zaprowadzenia sądów przysięgłych, na co car zareagował niezwoływaniem parlamentu przez najbliższe 5 lat i utajnieniem jego obrad, choć były to decyzje sprzeczne z konstytucją
  • dowodzący wojskiem polskim wielki książę Konstanty był człowiekiem o usposobieniu despoty: impulsywnym, gwałtownym i nawykłym do stosowania przemocy, toteż rychło popadł w konflikt ze społeczeństwem polskim - łamał podstawowe zasady konstytucji i dążył do całkowitego samowładztwa w Polsce
      - zatrzymał w swoim ręku śledzenie i zwalczanie opozycji i spiskowców, chociaż prawnie należało to do kompetencji ministra spraw wewnętrznych i policji
    - za wszelkie rzeczywiste i urojone przewinienia karał żołnierzy pałkami, a oficerów lżył i karał w sposób poniżający ich godność (dlatego opuścili armię w pierwszych latach m.in. Jan Henryk Dąbrowski, Karol Otto Kniaziewicz i Józef Chłopicki)
  • w 1820 roku Konstanty poślubił polską szlachciankę Joannę Grudzińską, w związku z czym musiał zrezygnować z tronu carskiego - kariera Konstantego była tym samym coraz bardziej związana z losami Królestwa Polskiego, z czego zdawał on sobie doskonale sprawę i dlatego bronił odrębności Królestwa, a nawet, w tajemnicy, starał się je chronić przed represjami ze strony Mikołaja I
  • od czasu zawarcia małżeństwa Konstanty wyraźnie złagodniał - przykładowo w armii zniesiono kary cielesne
  • młodzież nie chciała się pogodzić z sytuacją narzuconą Polsce przez wielkie mocarstwa - wyrazem tego było powstawanie organizacji spiskowych
  • grudzień 1828 roku - powstało sprzysiężenie Piotra Wysockiego, którego centrum stała się Szkoła Podchorążych Piechoty - z braku możliwości awansowych elewi przechodzili obowiązkowy kurs, czasami kilkakrotnie, pozostając nieraz przez 8 lat w murach szkolnych
  • Związek, bo tak nazwano sprzysiężenie, postawił sobie za cel wywołanie powstania - spiskowcy wierzyli święcie, iż po wybuchu powstania władzę przejmą legalnie działający politycy (Wysocki nie dopuścił do włączenia do roty przysięgi spiskowej deklaracji, że celem sprzysiężenia jest walka o niepodległą Polskę i to pod jego wpływem postanowiono nie myśleć o przejęciu władzy, pozostawiając to politykom)
  • początkowo do Związku należeli tylko wojskowi, lecz stopniowo sprzysiężenie objęło także młodą inteligencję i studentów
  • bezpośredni wpływ na wybuch powstania miały następujące fakty:
      - wieści o rewolucji lipcowej we Francji i jej zwycięstwie
    - wieści o wybuchu rewolucji w Belgii w sierpniu i wiadomość ogłoszona w prasie o przygotowywanej przez cara interwencji, w której miała uczestniczyć armia polska
    - informacja o groźbie wykrycia spisku
Przebieg
  • noc z 29 na 30 listopada 1830 roku - wybuchło powstanie
  • sygnałem do rozpoczęcia powstania miał być pożar budynku starego browaru na Solcu, ale budynku nie udało się podpalić, a tym samym zabrakło widocznego dla wszystkich spiskowców sygnału o rozpoczęciu powstania
  • niewielki, liczący zaledwie dwudziestu kilku cywilów oddział zaatakował siedzibę wielkiego księcia - Belweder (uważano, że nie godzi się, aby na wodza podnosili rękę jego podwładni, dlatego powierzono to zadanie cywilom), lecz, z powodu ich nieudolności, książę uniknął schwytania
  • hasła powstańcze nie znalazły odzewu wśród generalicji - powstańcy zabili z tego powodu w noc listopadową sześciu generałów - arystokracji, ani zamożnych mieszczan -
  • powstanie uratował biedny lud Warszawy: drobni rzemieślnicy i wyrobnicy ze Starego Miasta, którzy podchwycili hasło "Do broni!" i ruszyli ze spiskowcami na Arsenał
  • powstańcom udało się zdobyć Arsenał, co pozwoliło zaopatrzyć tłum w broń
  • do świtu trwały w mieście utarczki miedzy oddziałami wiernymi Konstantemu, a zwolennikami powstania
  • sam książę Konstanty nad ranem 30 listopada opuścił Warszawę, stwierdzając, że nie będzie się mieszał "w polskuju draku" - wiernych mu wojsk wystarczyłoby aby zdusić źle zorganizowane i słabo rozwijające się powstanie, jednak tego nie uczynił
  • Konstanty przebywał potem przez 3 dni w pobliżu Warszawy, w Wierzbnie, aż wreszcie zawarł umowę z powstańcami, że wycofa się z wojskiem rosyjskim z Królestwa
  • w nocy 30 listopada zebrała się Rada Administracyjna i to ona objęła władzę - nie podjęła na żadnych decyzji o rozszerzeniu powstania, lecz szukała kompromisu z carem
  • większość społeczności szlacheckiej, w tym wielu dotychczasowych opozycjonistów uznała nocne wypadki za incydent - Józef Chłopicki podobno stwierdził, że "półgłówki zrobili burdę, którą wszyscy ciężko przypłacić mogą", ale już 30 listopada objął z woli Rady Administracyjnej dowodzenie nad wojskiem
  • równocześnie Straż Bezpieczeństwa rozbroiła lud Warszawy
  • 1 grudnia 1830 roku - zwolennicy powstania utworzyli Towarzystwo Patriotyczne, którego prezesem został zaocznie Joachim Lelewel - za główny cel Towarzystwo stawiało sobie niedopuszczenie do stłumienia powstania przez władze polskie
  • 3 grudnia 1830 roku - Rada Administracyjna przekształciła się w Rząd Tymczasowy - zapowiedział on zwołanie Sejmu na 18 grudnia
  • 4 grudnia 1830 roku - Rząd Tymczasowy podburzył tłum do rozpędzenia zebrania Towarzystwa Patriotycznego
  • 5 grudnia 1830 roku - gen. Józef Chłopicki ogłosił się dyktatorem powstania
  • Chłopicki od początku deklarował się jako lojalista i chciał doprowadzić do ugody z carem, licząc na utrzymanie autonomii - dlatego wysłał do Petersburga delegację z księciem Ksawerym Druckim - Lubeckim i Janem Jezierskim
  • 18 grudnia 1830 roku - zebrał się Sejm, który uznał powstanie za narodowe - oburzony na posłów Chłopicki złożył dyktaturę
  • 20 grudnia 1830 roku - Sejm uchwalił ustawę o dyktaturze, a posłowie uprosili Chłopickiego, by przyjął ją ponownie
  • w styczniu ostatecznie rozwiały się nadzieje na porozumienie z carem - z Petersburga powrócił Jezierski (Lubecki zdecydował się pozostać w Petersburgu), który przekazał wolę Mikołaja I: powstańcy mieli bezwarunkowo złożyć broń
  • 18 stycznia 1831 roku - Chłopicki podał się do dymisji, oświadczając, że nie widzi sensu walki z liczebniejszą armią rosyjską - na czele armii stanął nieudolny książę Michał Radziwiłł
  • 19 stycznia 1830 roku - reaktywowało się Towarzystwo Patriotyczne na czele z Lelewelem, do którego należeli m.in. Maurycy Mochnacki, Tadeusz Krępowiecki i Jan Czyński
  • 25 stycznia 1831 roku - Sejm ogłosił detronizację cara Mikołaja I - państwo pozostało formalnie nadal monarchią, choć tron był nie obsadzony
  • 25 stycznia 1831 roku - Towarzystwo Patriotyczne zorganizowało pochód na cześć dekabrystów
  • 29 stycznia 1831 roku - Sejm powołał 5-osobowy Rząd Narodowy, jako władzę wykonawczą - jego prezesem został Adam Jerzy Czartoryski
  • od Rządu zależeli ministrowie, jednak sami nie wchodzili w jego skład
  • rząd miał charakter koalicyjny i w jego skład weszli przedstawiciele wszystkich trzech ugrupowań: konserwatyści (Adam Jerzy Czartoryski, Stanisław Barzykowski), kaliszanie (Teofil Morawski i Wincenty Niemojowski) i stronnicy Towarzystwa Patriotycznego (Joachim Lelewel)
      - konserwatyści liczyli na skuteczną pomoc i interwencję Zachodu
    - liberałowie (kaliszanie) również częściowo wierzyli w skuteczną pomoc zagranicznej interwencji, a od konserwatystów różniło ich przekonanie o konieczności oczynszowania chłopów, niechęć do dyktatury, przywiązanie do sejmowładztwa i obrona wolności słowa, pragnęli energicznej walki o niepodległość
    - lewica, czyli Towarzystwo Patriotyczne, wierzyła w mit zwycięstwa ogólnonarodowego ruchu rewolucyjno - powstańczego, lecz nie stworzyła spójnego programu działania
  • 6 lutego 1831 roku - armia rosyjska pod wodzą marszałka Iwana Dybicza przekroczyła granice Królestwa
  • 14 lutego 1831 roku - doszło do pierwszego większego starcia pod Stoczkiem - zwycięstwo nad Rosjanami odniósł tam gen. Józef Dwernicki - mimo kilku kolejnych porażek wojska rosyjskie zbliżały się do stolicy
  • 25 lutego 1831 roku - doszło do bitwy na przedpolach Pragi pod Grochowem - najkrwawszy bój toczył się o Olszynkę Grochowską - teoretycznie w bitwie tej dowodził Radziwiłł, praktycznie Chłopicki, który został ciężko ranny
  • Dybicz, odniósł zwycięstwo, ale było ono okupione dużymi stratami i dlatego zrezygnował z ataku na Warszawę i się wycofał
  • nowym wodzem naczelnym Sejm mianował gen. Jana Skrzyneckiego, który za wszelką cenę chciał uniknąć walnej bitwy
  • 19 lutego 1831 roku - zwycięstwo polskie pod Wawrem
  • 31 marca 1831 roku - zwycięstwo polskie pod Dębem Wielkim
  • 10 kwietnia 1831 roku - polskie zwycięstwo pod Iganiami
  • w końcu marca wybuchło powstanie na Litwie (legenda Emilii Plater na Żmudzi) - jednak dopiero w maju wysłano na Litwę pierwszą pomoc z Królestwa: najpierw nieliczny korpus gen Dezyderego Chłapowskiego, później większy oddział gen. Antoniego Giełguda
  • walki na Litwie zakończyły się klęską już w czerwcu - wycofujące się oddziały polskie złożyły broń na granicy z Prusami (Giełgud został wówczas zastrzelony przez jednego z powstańców za zdradę) i jedynie grupa dowodzona przez gen. Henryka Dembińskiego przebiła się do Królestwa
  • na znacznie mniejszą skalę wybuchło powstanie na Ukrainie i Białorusi - Polacy stanowili tam mniejszość: górne warstwy społeczeństwa
  • na dobre powstanie na Ukrainie zaczęło się, gdy w kwietniu wkroczył tam korpus gen. Dwernickiego, ale już w końcu tego miesiąca generał musiał złożyć broń
  • 26 maja 1831 roku - klęska Polaków pod Ostrołęką - najgorsze były skutki psychologiczne porażki: utrata wiary w możliwość zwycięstwa
  • 10 czerwca 1831 roku - Iwan Dybicz zmarł na cholerę, a głównodowodzącym wojsk rosyjskich został marszałek Iwan Paskiewicz
  • 21 czerwca 1831 roku - rząd ogłosił pospolite ruszenie (w praktyce, mimo że adresowane było do całego społeczeństwa, objęło ono jedynie szlachtę)
  • 11 sierpnia 1831 roku - odebrano Skrzyneckiemu dowodzenie - do czasu podjęcia decyzji przez Sejm obowiązki głównodowodzącego miał pełnić gen. Henryk Dembiński
  • 15 sierpnia 1831 roku - doszło w Warszawie do rozruchów ulicznych - tłum zaatakował więzienia, rozpoczęły się samosądy na zdrajcach - Rząd Narodowy podał się do dymisji
  • 17 sierpnia 1831 roku - Sejm powierzył funkcję prezesa Rządu gen. Janowi Krukowieckiemu, a kolejnym naczelnym wodzem został gen. Kazimierz Małachowski
  • zbliżający się do Warszawy Paskiewicz podjął próbę negocjacji - rząd i większość Sejmu była przeciwna kapitulacji - ustępliwość Krukowieckiego, który chciał poddać Warszawę, była przyczyną jego dymisji - nowym prezesem rządu został Bonawentura Niemojowski
  • 6 września 1831 roku - wojska rosyjskie przypuściły szturm od strony Woli - zginął wówczas gen. Józef Sowiński
  • gen. Małachowski zdecydował się poddać miasto i 8 września Rosjanie wkroczyli do Warszawy
  • ostatnie posiedzenie Sejmu odbyło się 23 września 1831 roku - podjęto wówczas decyzję o zawieszeniu powstania - przywódcy i część wojska opuścili kraj
Represje carskie
  • w 1832 roku car unieważnił konstytucję i wprowadził Statut Organiczny, który z instytucji autonomicznych pozostawił tylko Radę Stanu, jako organ doradczy rosyjskiej Rady Państwa, oraz Radę Administracyjną - tym samym Królestwo straciło sejm, rząd i armię - statut niemal natychmiast po wprowadzeniu został zawieszony, gdyż w Królestwie wprowadzono w 1833 roku stan wyjątkowy (trwał on z przerwami aż do początków XX wieku)
  • namiestnikiem Królestwa został Iwan Paskiewicz, którego car obdarzył tytułem księcia warszawskiego - noc paskiewiczowska
  • na terenie Królestwa miała stacjonować 100 tysięczna armia rosyjska
  • dużą liczbę żołnierzy z armii Królestwa wcielono do armii rosyjskiej (część z nich walczyła na Kaukazie m.in. z Czeczeńcami)
  • wobec szeregowych uczestników powstania obowiązywała amnestia, ale konfiskacie uległy majątki emigrantów
  • Królestwo obłożono wysoką kontrybucją - 22 mln. rubli
  • w 1837 roku zniesiono podział na województwa i wprowadzono gubernie
  • w 1841 roku - system miar i wag oraz monetarny ujednolicono z rosyjskim
  • w 1847 roku - zaczął obowiązywać na terenie Królestwa rosyjski kodeks karny
  • zamknięto Uniwersytet Warszawski, a na ziemiach zabranych Liceum Krzemienieckie i Uniwersytet Wileński
  • zawieszono działalność Towarzystwa Przyjaciół Nauk
  • w listopadzie 1831 roku wprowadzono cło między Królestwem a cesarstwem
 
 
 
 
Site copyrights© 2006 by Karol Ginter