Opracowania
 
 
 
 

 

Herezja - doktryna religijna uznana przez Kościół chrześcijański za fałszywą

 

 

Predestynacja - przeznaczenie - koncepcja religijna, według której losy człowieka - jego zbawienie lub potępienie - są z góry określone przez wolę Boga
 
HUSYTYZM
 
  • Wiklif John, Wiklef (ok. 1330-84), angielski reformator kościelny, filozof i teolog; do 1382 roku wykładał na Oksfordzie; zainicjował przekład Biblii na język angielski; głosił, że Biblia jest jedynym źródłem Objawienia i domagał się prawa jej swobodnej interpretacji; odrzucał spowiedź, celibat kleru; kult świętych, kult relikwii oraz obrazów; domagał się od duchowieństwa życia w ubóstwie; negował władzę papieża w sprawach ziemskich; w 1377 roku papież Grzegorz XI potępił jego nauki i nakazał jego aresztowanie; jednak dopiero w 1382 roku, gdy potępiła go angielska hierarchia duchowna, musiał opuścić Oksford, lecz nigdy nie był więziony
  • lollardowie - początkowo nazwą tą określano zwolenników Jana Wiklifa, później każdego poważnego krytyka Kościoła - nazwę swoją prawdopodobnie wzięli od słowa holenderskiego lollaerd ("mruczący modlitwy"); ruch lollardów rozpoczął się w latach 70. XIV wieku wśród ludzi wykształconych na uniwersytecie oksfordzkim, którzy żywo interesowali się naukami Wiklifa na temat władzy papieskiej i kościelnej; w tych czasach, zamąconych wojnami i zagrożonych chorobami (zwłaszcza czarną śmiercią), nauki te apelowały i do innych, wykształconych warstw społecznych, atakowały one celibat duchownych, odpusty i pielgrzymki
  • dzięki ożywionym stosunkom Czech luksemburskich z Anglią i Francją nauki Wiklefa trafiły do Pragi - do grona zainteresowanych tymi naukami należał też profesor, a później rektor uniwersytetu w Pradze Jan Hus (1369-1415)
  • Jan Hus w swych licznych kazaniach oraz pracach za wyłączne kryterium wiary uznał Biblię, odrzucał spowiedź i potępiał sprzedaż odpustów, występował przeciw dominacji niemieckiej w Czechach - stąd postulat wprowadzenia do liturgii języka czeskiego, odrzucał zasadność ekskomuniki, stał się zwolennikiem predestynacji
  • w 1410 roku Hus został ekskomunikowany przez arcybiskupa Pragi, a w następnym roku przez papieża
  • ponieważ nauki Husa zyskały mu zwolenników, cesarz Zygmunt Luksemburski wezwał go na sobór do Konstancji, aby przedstawił swoje racje - zagwarantował mu bezpieczeństwo tzw. "listem żelaznym" - sobór uznał poglądy Husa za herezję i skazał go na śmierć na stosie 6 lipca 1415 roku
  • w 1417 roku duchowieństwo sprzyjające Husowi ogłosiło tzw. "cztery artykuły praskie" obejmujące jego postulaty
      1. prawo swobodnego głoszenia słowa bożego
    2. komunia pod dwiema postaciami (od soboru laterańskiego w 1215 roku zastrzeżona ona była dla duchowieństwa)
    3. sekularyzacja dóbr kościelnych
    4. karanie grzechów śmiertelnych przez władzę świecką
  • 1419 rok - w Pradze doszło do rozruchów i obalenia Rady Miejskiej (pierwsza defenestracja praska) - pod wrażeniem tych wypadków zmarł nagle król czeski Wacław IV - Czesi nie uznali jednak praw do korony jego brata cesarza Zygmunta Luksemburskiego, gdyż obarczali go winą za śmierć Husa
  • od 1420 roku cesarz Zygmunt organizował przeciw Czechom krucjaty, które jednak nie złamały oporu husytów i zakończyły się fiaskiem
  • swe sukcesy militarne husyci zawdzięczali Janowi Żiżce, który opracował nową taktykę walki - wozy bojowe przed bitwą łączono łańcuchami w tzw. tabor i obsadzano piechotą
  • kalikstyni (od łacińskiej nazwy kielicha - kalix, będącego symbolem komunii pod dwiema postaciami) inaczej utrakwiści to umiarkowany odłam husytów - ograniczali oni swoje postulaty do "czterech artykułów praskich", rekrutowali się głównie z drobnej szlachty, mieszczaństwa i bogatego chłopstwa; najważniejsza dla nich była sekularyzacja dóbr kościelnych, poza tym byli skłonni zawrzeć ugodę z cesarzem Zygmuntem
  • taboryci (od miasta Tabor, gdzie znajdował się ich ośrodek) to radykalni husyci - głosili równość, przeciwni byli wszelkiej własności prywatnej - głosili wspólnotę dóbr, chcieli likwidacji wszelkich obrzędów religijnych oraz hierarchii duchownej, najradykalniejsi przeciwni byli nawet małżeństwom
  • husyci, którzy zdetronizowali Zygmunta Luksemburga, złożyli ofertę korony czeskiej Władysławowi Jagielle, ten jej jednak nie przyjął
  • ofertę husytów przyjął wielki książę litewski Witold - wysłał nawet do Czech jako swego namiestnika Zygmunta Korybutowicza, jednak wobec nacisków Jagiełły odwołał go
  • "sierotki" - tak określali siebie zwolennicy Jana Żiżki po jego śmierci w 1424 roku - opuścili oni taborytów i zbliżyli się do kalikstynów
  • kalikstyni, aby zawrzeć porozumienie z cesarzem musieli pozbyć się taborytów - w 1434 roku wciągnęli taborytów w pułapkę pod Lipanami i wymordowali większość z nich
  • 1436 rok - zatwierdzenie, w wyniku porozumienia zawartego na soborze w Bazylei między kalikstynami a katolikami, tzw. kompaktów, które gwarantowały Czechom liturgię w języku narodowym oraz komunię pod dwiema postaciami - od tego czasu istniał oficjalnie tzw. Kościół utrakwistyczny, którego działalności zabroniono dopiero w czasie wojny trzydziestoletniej w 1624 roku, mimo że w 1462 roku papież unieważnił kompakty
  • kompakty nie poruszały kwestii skonfiskowanych w czasie wojen husyckich dóbr kościelnych, uznając istniejący stan rzeczy
  • w 1437 roku zmarł Zygmunt Luksemburski, na którym wygasła dynastia Luksemburgów - tron czeski i węgierski objął jego zięć Albrecht Habsburg, który zmarł już w 1439 roku, czego następstwem były walki o te królestwa - władzę w Czechach od 1453 roku, po długim bezkrólewiu, objął Władysław Habsburg - pogrobowy syn Albrechta
  • 1452 rok - przywódca kalikstynów Jerzy z Podiebradu zniszczył ostatni punkt oporu radykalnej opozycji, zdobywając Tabor - to zwycięstwo ułatwiło mu objęcie tronu czeskiego w 1458 roku, w rok po śmierci króla Władysława Habsburga
 
 
 
 
Site copyrights© 2006 by Karol Ginter